ŚREDNIOWIECZNI WŁADCY I ICH RĘKOPISY |

Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Otwartego AGH, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Nauk), oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego), autorka artykułów, audycji, filmów i podkastów. W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje działem Art and Heritage in Central Europe w serwisie Herito oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

Po zeszłorocznym cyklu wykładów o średniowiecznych kobietach i ich rękopisach, zapraszamy na opowieść o wybranych władcach i rękopiśmiennych kodeksach, które po nich pozostały. Były to wykonane na ich zlecenie wyjątkowe Biblie lub ich osobiste modlitewniki, które dziś są jednymi z najsłynniejszych zabytków średniowiecznego i renesansowego iluminatorstwa.

10 września – Dwaj królowie i ich zaskakujące Biblie

Biblia to podstawowa księga dla chrześcijan, więc oczywiście wielu średniowiecznych królów, książąt, biskupów czy opatów zamawiało bogato iluminowane kopie, które były bardzo kosztowne i świadczyły statusie fundatora. Na pierwszym wykładzie w cyklu zostaną zaprezentowane dwa egzemplarze zupełnie unikatowe: tak zwana Biblia Krzyżowców oraz Biblia Wacława IV.

Biblia Krzyżowców, zwana także Biblią
Morgana, powstała na zamówienie króla Francji, Ludwika IX Świętego, około roku 1250. Co ciekawe, była to prawdopodobnie „Biblia w obrazkach” przeznaczona dla królewskich dzieci – początkowo planowana jako same miniatury, choć w połowie XIV wieku dodano do nich podpisy. Kodeks zawiera 283 ilustracje do ksiąg biblijnych: od Księgi Rodzaju do 1 Księgi Królewskiej (panowanie Dawida). Zwana jest ona Biblią Krzyżowców m.in. ze względu na fenomenalne przedstawienie strojów i uzbrojenia z czasów krucjat. Kodeks jest przechowywany w Nowym Jorku w Morgan Library & Museum (sygn. Ms M. 638). Dwa wyjęte folio są obecnie w Paryżu we Francuskiej Bibliotece Narodowej (sygn. MS Nouv. ACQ. Lat. 2294), a jedno znajduje się w Los Angeles w J. Paul Getty Museum (sygn. MS 16).

Wacław IV Luksemburski (1361-1419) zwany “Leniem” był królem czeskim i niemieckim (w Niemczech zdetronizowany) – słynął z zamiłowania do rozrywek, polowań, uczt i rozpusty. Jego monumentalna Biblia (wielotomowa, nigdy zresztą nie ukończona) była dekorowana w Pradze na przełomie XIV i XV wieku, a dziś przechowywana jest w Österreichische Nationalbibliothek w Wiedniu (Cod. 2759-2764). Iluminowane tomy zawierają zaskakująco nieprzyzwoite dekoracje, ukazujące m.in. króla nagiego w łaźni, a także bardzo erotycznie przedstawione panny łaziebne.  

Ilustracje:

1. Miniatura z Biblii Krzyżowców (Morgana)
2. Biblia Wacława IV
3. Panna łaziebna, dekoracja marginesu karty 160r w 1 tomie Biblii Wacława IV 

17 września – Książę Jean de Berry i jego Godzinki

Jednym z najsłynniejszych fundatorów późnego średniowiecza był książę Jean de Berry – młodszy syn króla Francji. Właściciel licznych zamków, miłośnik luksusowych ksiąg, tapiserii i wyrobów złotniczych, zatrudniał na swym dworze najlepszych artystów działających we Francji na przełomie XIV i XV wieku. Po jego śmierci okazało się, że pozostawił po sobie długi – jego kolekcja uległa rozproszeniu, a zachowane do dziś rękopisy przechowywane są w bibliotekach w Europie i Ameryce.

W sposób szczególny Jean de Berry upodobał sobie najpopularniejszy w późnym średniowieczu typ modlitewnika dla osób świeckich, czyli Godzinki. W różnych kolekcjach znajdziemy dziś m.in. tak zwane Małe Godzinki Księcia de Berry, Piękne Godzinki Księcia de Berry, Bardzo Piękne Godzinki Księcia de Berry, Wielkie Godzinki Księcia de Berry, czy też najsłynniejsze – Bardzo Bogate Godzinki Księcia de Berry. Słuchacze wykładu poznają wybrane z tych wyjątkowych kodeksów, za których dekoracjami kryją się rozmaici wybitni artyści. 

Ilustracje:

1. Bracia Limbourg, Zwiastowanie z Pięknych Godzinek Księcia de Berry
2. Bracia Limbourg, Styczeń w kalendarzu Bardzo Bogatych Godzinek Księcia de Berry
3. Fundator i święci z Bardzo Pięknych Godzinek Księcia de Berry