NAGROBKI KRÓLÓW POLSKICH W KATEDRZE NA WAWELU

NAGROBKI KRÓLÓW POLSKICH W KATEDRZE NA WAWELU

3 wykłady online 5-19 listopada 2026

czwartki godz. 20.00

Posiadacze karnetów uzyskują dostęp do nagrań na 15 dni po zakończeniu całego cyklu

opowiada DR MAGDALENA ŁANUSZKA

Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Otwartego AGH, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Nauk), oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego), autorka artykułów, audycji, filmów i podkastów. W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje działem Art and Heritage in Central Europe w serwisie Herito oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

Tradycyjnie w listopadzie udajemy się na groby naszych bliskich, a tymczasem dr Magdalena Łanuszka zaprasza do wirtualnej wędrówki po nekropolii wyjątkowo istotnej dla dziejów Królestwa Polskiego. Katedra na Wawelu przez wieki stanowiła miejsce kluczowe dla symboliki władzy: tutaj królowie byli koronowani i tutaj składane były ich doczesne szczątki. Dekoracje królewskich nagrobków niosą polityczne i historyczne treści, ale są także wybitnymi dziełami sztuki, odzwierciedlającymi przemiany artystyczne kolejnych epok. 

5 listopada – początki nekropolii królewskiej na Wawelu i gotyckie nagrobki

Katedra na Wawelu została przebudowana na gotycką w XIV wieku po tym, jak poprzednia świątynia zniszczona została przez pożar. Nie tylko zmieniła się forma architektoniczna tego kościoła, ale także stał się on kluczowym miejscem dla reprezentacji władzy odrodzonego po okresie rozbicia dzielnicowego królestwa. Począwszy od Władysława Łokietka, kolejni królowie chowani byli w przestrzeni katedry na Wawelu – ich średniowieczne nagrobki miały specyficzną formę tumby z baldachimem, a ich dekoracje miały złożoną symbolikę, której wyjaśnienie do dziś stanowić może problem dla badaczy.

Ilustracje:

1. Nagrobek Kazimierza Wielkiego w katedrze na Wawelu
2. Nagrobek Kazimierza Wielkiego w katedrze na Wawelu, detal
3. Nagrobek na XIX-wiecznym rysunku Michała Stachowicza
4. 5. Nagrobek Władysława Jagiełły w katedrze na Wawel

12 listopada – czasy nowożytne: nagrobki renesansowe i barokowe 

W czasach nowożytnych nagrobki tumbowe zostały zastąpione przez pomniki przyścienne, będące elementami monumentalnych struktur – renesansowych, a później barokowych. Niektórzy królowie sami dbali o stworzenie swego nagrobka, niektórym pomniki postawili ich następcy, a nawet – ze znacznym opóźnieniem – dalsi krewni, jak w przypadku Jana III Sobieskiego. Szczątki królów składano w kryptach, zaś w przestrzeni świątyni władców upamiętniały dzieła znakomitych rzeźbiarzy, na przykładzie których możemy zaobserwować jak zmieniały się style oraz treści w sztuce funeralnej kolejnych stuleci.

Ilustracje:

1. Nagrobek Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta w Kaplicy Zygmuntowskiej (katedra na Wawelu)
2. Nagrobek Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery w katedrze na Wawelu 

19 listopada – wiek XIX i XX – renowacja katedry i nowe nagrobki średniowiecznych władców

Królestwo Polskie upadło u schyłku XVIII wieku, lecz katedra na Wawelu utrzymała swój status miejsca wyjątkowego dla narodu polskiego. Z czasem pojawiły się w jej kryptach pochówki zasłużonych Polaków, a w ramach wielkiej akcji konserwatorskiej w początkach XX wieku powstały dwa nowe królewskie nagrobki, upamiętniające władców średniowiecznych: Władysława Warneńczyka, którego ciała nigdy nie odnaleziono, oraz Jadwigi Andegaweńskiej, pierwszej kobiety-króla na polskim tronie. 

Ilustracje:

1. Nagrobek Władysława Warneńczyka w katedrze na Wawelu
2. Nagrobek Jadwigi Andegaweńskiej w katedrze na Wawelu

KUP KARNET