TROPEM ŚWIĘTYCH Z PRZYDROŻNYCH KAPLICZEK |

Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor historii sztuki, mediewistka. Ma na koncie współpracę z różnymi instytucjami: w zakresie dydaktyki (wykłady m.in. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Otwartego AGH, licznych Uniwersytetów Trzeciego Wieku), pracy badawczej (m.in. dla University of Glasgow, Polskiej Akademii Umiejętności), oraz popularyzatorskiej (m.in. dla Archiwów Państwowych, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Biblioteki Narodowej, Radia Kraków, Tygodnika Powszechnego). W Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie administruje serwisem Art and Heritage in Central Europe oraz prowadzi lokalną redakcję RIHA Journal. Autorka bloga o poszukiwaniu ciekawostek w sztuce: www.posztukiwania.pl.

W ramach letniego cyklu wykładów zapraszamy do wakacyjnej wędrówki wśród miasteczek, pól i winnic Środkowej Europy. Tutaj na turystycznych szlakach natkniemy się na mnóstwo kapliczek, zawierających przedstawienia mniej lub bardziej znanych świętych. Choć większość z nich to rzeźby barokowe, to sami święci są zazwyczaj średniowieczni. Jakie były ich legendy? W czym się „specjalizowali” i dlaczego poszczególnych patronów umieszczano w konkretnym miejscu w miasteczku lub wśród pól?

Zapraszamy na cykl 3 wykładów, który będzie fascynującą wakacyjną podróżą, zilustrowaną zdjęciami środkowoeuropejskich zabytków. Dr Magdalena Łanuszka zachęca do wirtualnej podróży okraszonej zaskakującymi często opowieściami o żywotach i cudach lokalnie czczonych świętych, którzy mieli chronić mieszkańców, ich zwierzęta i uprawy przed rozmaitymi klęskami.    

12 sierpnia – Najpopularniejsi święci, na których traficie wielokrotnie

Wędrując po jakichkolwiek szlakach w Środkowej Europie wielokrotnie natkniemy się na figury świętych, którzy mieli chronić przed klęskami takimi jak pożar czy powódź, lub też posiadali moc zwalczania zarazy. Do tych kluczowych patronów należy św. Florian –  rzymski wojskowy i wczesnochrześcijański męczennik związany z terenami dzisiejszej Austrii, który zarazem od średniowiecza czczony był jako jeden z patronów Królestwa Polskiego. Obok niego często zobaczymy czternastowiecznego czeskiego duchownego, czyli św. Jana Nepomucena, zwanego popularnie „Nepomukiem”, którego wizerunków mnóstwo jest w całej Europie Środkowej. Osobnym zjawiskiem, charakterystycznym szczególnie dla terenów dawnej Monarchii Habsburgów, było stawianie na rynkach tak zwanych kolumn morowych, z zestawem konkretnych świętych chroniących od zarazy.  

Słuchacze wykładu zobaczą dzieła sztuki, które pokazują, jak kult wybranych świętych szerzył się w różnych krajach Środkowej Europy. Poznają także zaskakujące opowieści o legendach i cudach związanych z owymi świętymi.

1. św. Florian, figura z Albrechtsberg an der Großen Krems w Dolnej Austrii, 
2. św. Jan Nepomucen, figura w Lądku Zdroju 
3. Kolumna morowa w Znojmie na Morawach

19 sierpnia – Święci częściowo lokalni, których spotkać można w niektórych regionach

Tereny dawnej Monarchii Habsburskiej obfitują w kapliczki z figurami świętych, którzy niekoniecznie popularni byli w całej Europie, choć lokalnie mogli być czczeni na szerszą skalę. Mogły to być postacie historyczne, ważne dla dziejów danego kraju, jak na przykład św. Wacław z dynastii Przemyślidów, patron Czech i Polski. Mogli to być także święci będący opiekunami jakiejś grupy społecznej, jak św. Urban, patron winiarzy, czczony do dziś na Morawach czy w dolnej Austrii.

Słuchacze wykładu poznają zabytki związane z różnymi świętymi w sposób szczególny czczonymi w Europie Środkowej, których kult osadzony był (lub nadal jest) w lokalnych kontekstach historyczno-ekonomicznych. 

1. św. Wacław, figura w Kłodzku,
2. św. Urban, malowidło na fasadzie w Sulztal an der Weinstraße (Styria) 
3. św. Prokop, figura w Telczu na Morawach, 

26 sierpnia – Zapomniani święci, którzy mogą zaskoczyć na wakacyjnych szlakach

Czasami zdarza się, że podróżując po szlakach Środkowej Europy natrafiamy na kapliczki czy kościoły związane z dawnymi kultami świętych, o których dziś już mało kto pamięta. Tymczasem ich legendy bywają zaskakujące – przykładowo, biskup Wolfgang rzucił siekierą, oraz oszukał diabła, a kobieta pracująca, czyli św. Notburga, w cudowny sposób udowodniła, że każdemu pracownikami należy się odpoczynek, szczególnie w czasie żniw. 

Osobnym intrygującym tematem jest zapomniana obecność wczesnośredniowiecznych pustelników nad Dunajcem – świętych Świerada, Justa i Urbana (choć to inna postać≤ niż patron winiarzy). Miejsca związane z ich kultem można odwiedzić w Iwkowej, Tropiu czy Tęgoborzu.

1.  Świerada w Tropiu,

2. św. Notburga, feretron z kościoła w Inwałdzie,

3. Kościół św. Wolfganga, Hnanice na Morawach

KUP KARNET