Menu

MALARKI Z PÓŁNOCY

Sztuka ze Skandynawii wciąż nie należy do światowego kanonu historii sztuki, a co dopiero sztuka kobiet, którą na samej Północy odkrywa się właściwie dopiero teraz. Choć badaczom udało się już przywrócić pamięć niektórych malarek, takich jak Anna Ancher czy Hilm af Klint, proces wciąż trwa, a z każdym rokiem pojawiają się nowe rewelacje, nie raz wywracające świat sztuki (przynajmniej ten skandynawski) do góry nogami. 

Cykl 6 spotkań z malarkami Północy to kontynuacja cyklu Ilustratorzy z Dalekiej Północy, który był wstępem do magicznej i pełnej literackich odniesień twórczości pięciu artystów reprezentujących pięć krajów nordyckich. Tym razem skandynawska herstoria sztuki opowiedziana będzie chronologicznie, według kierunków artystycznych, w których malarki z Północy odniosły największe sukcesy.

Program:

10.05

Pod prąd i na przekór, czyli pierwsze kobiety na Akademii

Najważniejszą instytucją artystyczną obszaru nordyckiego była Duńska Królewska Akademia Sztuk Pięknych, gdzie początkowo edukacja artystyczna zarezerwowana była wyłącznie dla mężczyzn. Zgodnie z panującymi konwenansami, studentki nie miały prawa malować nagich modeli, a więc kobiety mogły liczyć jedynie na prywatne lekcje. Już w XVIII wieku pojawiły się malarki, które zdobywały uznanie dzięki martwym naturom, szczególnie pięknie malowanym kwiatom. Niektóre z nich zarabiały nawet na dawaniu prywatnych lekcji.

Pierwsze spotkanie z cyklu Malarki z Północy to opowieść o upartych i dzielnych kobietach, które pomimo kulturowych oczekiwań i społecznych zakazów wybrały artystyczną ścieżkę. Jedną z nich była Elisabeth Jerichau-Baumann, urodzona w Warszawie, a malująca dla duńskiego króla, brytyjskich lordów i arabskich sułtanów.

 

17.05
Skandynawki na Montparnassie – realistki, impresjonistki, modernistki
 

Zanim mogły oficjalnie studiować na akademiach, skandynawskie artystki wybierały się do Paryża, gdzie mogły uczyć się malowania w prywatnych pracowniach francuskich malarzy. Stolica Sztuki dawała nie tylko różnorodność kierunków i styli, ale też wolność wyboru artystycznej drogi, a nawet wyłamanie się z konwenansów i większą swobodę życia prywatnego. Artystki często trzymały się razem, wspólnie wynajmując pracownie i mieszkania po lewej stronie Sekwany. Choć przebicie się w świecie zdominowanym przez mężczyzn nie było łatwe, wystawiały na Salonie i otrzymywały nagrody.

Czy epizod paryski ułatwił im karierę? Wiele z nich wróciło do krajów Północy, ale niektóre z nich, jak Julia Beck, zostały we Francji i na wiele lat zniknęły ze skandynawskiej historii sztuki. Podczas spotkania opowiem o tych wielkich odkryciach i spektakularnych „powrotach” kobiet-artystek do historii sztuki.

 

24.05

W cieniu mężczyzn: żony i partnerki znanych artystów 

Hanna Hirsh do niedawna występowała jedynie pod nazwiskiem swojego męża, Georga Pauli, Karin Bergöö w historii sztuki zapisała się jako żona Carla Larssona, znakomita sztuka Agnes Slott-Møller pozostaje w cieniu twórczości Haralda Slott- Møllera, a Venny Soldan-Brofeldt jest mniej znana od swojego męża, pisarza Juhaniego Aho. Te, i wiele innych skandynawskich artystek wciąż funkcjonuje w historii sztuki jako żony swoich mężów, ale nie raz możemy przekonać się, że ich twórczość była nie gorsza, a czasem nawet lepsza!, od działalności artystycznej ich znanych małżonków.

Dzięki małżeństwu lub pokrewieństwu z mężczyznami-artystami wiele z nich należało do kolonii artystycznych, w których powstawały dzieła i przekonania zmieniające sztukę. Będzie więc mowa o zmarnowanych szansach i nierozwiniętych talentach, ale też o życiu w artystycznym środowisku i możliwości współtworzenia z mężem w domu-pracowni, który nie raz wspierał żonę w łączeniu obowiązków domowych z potrzebą tworzenia.

  

31.05
Kto narysował Pippi i stworzył Muminki? Ilustratorki z Północy
 

Tove Jansson była nie tylko twórczynią Muminków, ale też malarką i ilustratorką własnych opowieści. Astrid Lindgren współpracowała z wieloma ilustratorami, ale do jej ulubionych należały Ilon Wikland i Ingrid Vang Nyman. Jenny Nyström i Elsa Beskow stworzyły natomiast niezapomniane wizje krasnoludków i leśnych stworów, które do dziś zdobią okładki poczytnych książek dla dzieci oraz przedrukowywane są na kartkach pocztowych, dziecięcych akcesoriach i kalendarzach. Współcześni malcy zaczytują się z kolei w historiach o Albercie Albertsonie, napisanych i zilustrowanych przez Gunillę Bergström.

Kobiety-artystki miały kluczową rolę w ilustracji tworzonej w samym sercu Stulecia Dziecka, wymyślonego przez szwedzką pedagożkę Ellen Key. Jako matki, ale też nauczycielki i opiekunki, świetne znały wrażliwość i wyobraźnie dziecięcą, która przekładała się na niewykle subtelne i trafne ilustracje i opowieści.

 

7.06

Nie tylko Hilma, czyli nordyckie abstrakcjonistki i ekspresjonistki  

Kiedy odkryto twórczość Hilmy af Klint, długo jeszcze nie można było przyzwyczaić się do trwającego od lat przekonania, że autorem pierwszej abstrakcji nie był mężczyzna. Tymczasem sztuka abstrakcyjna nie tylko była popularna wśród nordyckich artystek, ale też nierzadko okazywała się najlepszą formą artystycznej ekspresji dla awangardzistek potrzebujących odcięcia się od tradycyjnego malarstwa figuratywnego, zdominowanego przez mężczyzn. Formy organiczne, okrągłe, ekspresyjność koloru i potencjał kształtu wykorzystywany był przez wiele malarek od Helsinek po Reykjavík.

Podczas spotkania przybliżona zostanie nie tylko twórczość Hilmy af Klint, ale też innych artystek nordyckich tworzących w drugiej połowie XX wieku, a wymykających się powszechnie uznanym klasyfikacjom, takim jak Helene Schjerfbeck, Júlíana Sveinsdóttir i Nína Tryggvadóttir.

 

Emiliana Konopka – absolwentka historii sztuki oraz skandynawistyki, doktorantka na Uniwersytecie Gdańskim, bada sztukę nordycką przełomu XIX i XX wieku. Wieloletnia miłośniczka islandzkiej kultury i sztuki, poświęca jej zgłębianiu teksty naukowe oraz popularnonaukowe. Autorka projektu Utulę Thule, w ramach którego promuje sztukę i kulturę krajów nordyckich. Stypendystka MKiDN „Kultura w sieci”, dzięki któremu prowadzi kanał UTULĘ THULE MÓWI O SZTUCE PÓŁNOCY. Obecnie realizuje grant od Rady Nordyckiej na projekt ELFY I TROLLE. PODCAST O PÓŁNOCY.

Zapisz się do naszego newsletter

Wiadomości bezpośrednio na Twoją skrzynkę!