ARCHIMBOLDO W ŚWIECIE ALCHEMIKÓW

ARCHIMBOLDO W ŚWIECIE ALCHEMIKÓW

3 wykłady online  2, 9. 16 grudnia  2026

środy godz. 20.00

dodatkowy dostęp do nagrań przez 15 dni od zakończenia całego cyklu wyłącznie dla posiadaczy karnetu

opowiada DR ALEKSANDRA JANISZEWSKA-CARDONE

Dr Aleksandra Janiszewska-Cardone jest historyczką sztuki, autorką rozpraw naukowych, wykładowczynią i popularyzatorką wiedzy o historii sztuki. Od 2008 r. związana z Muzeum Narodowym w Warszawie, w latach 2009-2012 była opiekunką kolekcji rzeźby dawnej w Muzeum Rzeźby im. X. Dunikowskiego, oddziale MNW. Od 2013 r. opiekuje się kolekcją malarstwa niderlandzkiego, flamandzkiego i holenderskiego w Zbiorach Dawnej Sztuki Europejskiej, obecnie pełni funkcję kuratorki tych Zbiorów. Współautorka wystaw: „Jacek Malczewski. Moje życie” (2009), „W warsztacie niderlandzkiego mistrza” (2017), „Cranach. Natura i sacrum” (2021), autorka wystawy „Różne spojrzenia. Malarstwo holenderskie i flamandzkie z kolekcji ERGO Hestii” (2021). Członkini międzynarodowego stowarzyszenia kuratorów sztuki niderlandzkiej CODART, gdzie zasiada w panelu doradczym ds. inkluzywności. Członkini Międzynarodowego Komitetu Muzeów (ICOM). Razem z dr Piotrem Borusowski i prof. Antonim Ziembą jest autorką albumu „Rijksmuseum w Amsterdamie”, uhonorowaną nagrodą „Książki Roku” w 2024 przyznawaną przez „Książki. Magazyn Literacki”. Od 2022 nagrywa podcast „Otulina o sztuce”, w którym oswaja słuchaczy z dziełami sztuki dawnej. Podcast Otulina o sztuce

Pod koniec XVI wieku Praga stała się jednym z najbardziej ekscentrycznych i fascynujących centrów artystycznych Europy. Cesarz Rudolf II Habsburg – władca uznawany przez współczesnych za ekscentryka, a przez potomnych za jednego z najważniejszych mecenasów sztuki swojej epoki – zgromadził na swoim dworze malarzy, rzeźbiarzy, alchemików, astronomów i twórców osobliwości z całej Europy.

Powstawała tam sztuka, jakiej nie widziano wcześniej: zmysłowa, intelektualna, pełna ukrytych znaczeń i naukowej ciekawości.

Hans von Aachen, „Portret cesarza Rudolfa II”, ok. 1606–1608, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu

Trzy wykłady poprowadzą nas przez ten niezwykły świat – od cesarza-kolekcjonera, przez malarzy jego „szkoły praskiej”, po najsłynniejszego twórcę osobliwych portretów w historii sztuki, Giuseppe Arcimboldo.

Cykl pozwoli zrozumieć, dlaczego Praga rudolfińska bywa nazywana europejską stolicą manieryzmu i miejscem, gdzie sztuka spotykała się  z magią i nauką.

2 grudnia -cesarz w swojej wieży. Rudolf II jako kolekcjoner i mecenas

Rudolf II rządził imperium najchętniej zza zamkniętych drzwi swojego zamku na Hradczanach, otoczony obrazami, mechanicznymi cudami, kamieniami szlachetnymi i egzotycznymi zwierzętami. Podczas wykładu poznamy osobowość tego niezwykłego władcy – introwertyka, hipochondryka i pasjonata wiedzy tajemnej, który wolał oglądać swoją kunstkamerę niż prowadzić politykę. Zobaczymy, czym była renesansowa „komnata cudów” i dlaczego zgromadzone w niej przedmioty – od obrazów po narzędzia astronomiczne – miały odzwierciedlać cały porządek wszechświata. Opowiemy też, jak Praga za czasów Rudolfa stała się magnesem przyciągającym artystów, uczonych i alchemików, w tym Tychona Brahego i Johannesa Keplera.

1. Roelant Savery, „Orfeusz w zaświatach”, ok. 1610–1615, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
2. Roelant Savery, „Orfeusz w zaświatach”, ok. 1610–1615, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu

9 grudnia -Zmysłowość i intelekt. Bartholomeus Spranger, Hans von Aachen i praski manieryzm

Nadworni malarze Rudolfa II tworzyli sztukę na wskroś elitarną – przeznaczoną dla wyrafinowanego oka samego cesarza i wąskiego grona znawców. Bartholomeus Spranger i Hans von Aachen malowali wysmuklone, ułożone w skomplikowanych pozach ciała bogów i bogiń, pełne erotycznego napięcia i wyrafinowanej symboliki. Podczas wykładu wyjaśnimy, czym był międzynarodowy manieryzm i jak różnił się od klasycznego renesansu. Przyjrzymy się też mniej znanym, a równie ważnym postaciom tego kręgu, jak Joseph Heintz czy miniaturzysta Joris Hoefnagel, oraz zastanowimy się, dlaczego ta wyrafinowana, momentami hermetyczna sztuka fascynuje kolekcjonerów i badaczy do dziś.

1. Bartholomeus Spranger, „Odyseusz i Kirke”, ok. 1586–1587, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu
2. Bartholomeus Spranger, „Herkules, Dejanira i centaur Nessos”, ok. 1580–1585, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
3. Hans von Aachen, „Bachus, Ceres i Amor”, ok. 1600, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu
4. Joseph Heintz starszy, „Diana i Akteon”, ok. 1590–1600, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
5. Hans von Aachen, „Autoportret z żoną” („Żartująca para”), ok. 1596, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.

16 grudnia -Twarz z warzyw. Giuseppe Arcimboldo i sztuka jako zagadka

Portrety złożone z owoców, warzyw, ksiąg czy zwierząt – twórczość Giuseppe Arcimboldo to jeden z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem najdziwniejszych fenomenów w historii malarstwa. Podczas wykładu przyjrzymy się słynnym cyklom „Pór roku” i „Żywiołów”, zastanawiając się, czy to żartobliwe kurioza, uczone alegorie władzy cesarskiej, czy może prekursorskie eksperymenty na granicy realizmu i abstrakcji, które zafascynowały później surrealistów, w tym samego Salvadora Dalego. Pokażemy, jak twórczość Arcimboldo łączyła się z rudolfińską pasją do nauk przyrodniczych, kolekcjonowania osobliwości i ukrytych znaczeń. Najsłynniejsze dziś obrazy z epoki Rudolfa II nie były w swoim czasie sztuką dla szerokiej publiczności a intelektualną zagadką dla wtajemniczonych.

1. Giuseppe Arcimboldo, „Woda”, 1566, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
2. Giuseppe Arcimboldo, „Zima”, 1563, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
3. Giuseppe Arcimboldo, „Ogień” z cyklu „Cztery żywioły”, 1566, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
4. Giuseppe Arcimboldo, „Wertumnus” („Portret Rudolfa II jako Wertumnusa”), 1591, zamek Skokloster, Szwecja.
5. Giuseppe Arcimboldo (atrybucja dyskusyjna), „Bibliotekarz”, ok. 1566, zamek Skokloster, Szwecja

 KUP KARNET