LUCAS CRANACH STARSZY

DWORZANIN, MISTRZ, PRZEDSIĘBIORCA –

LUCAS CRANACH STARSZY  

cykl czterech wykładów online

w poniedziałki godz.20.00

13 marca- 3 kwietnia 2023

opowiada PAWEŁ BIEŃ

Doskonale znamy opowieści o artystach, którym na uznanie przyszło czekać długie dekady spędzone w nędzy, ale historia zna także szczęśliwców przez lata pławiących się w łaskach mecenasów, hołubionych przez dwór i najwyższe warstwy duchowieństwa. I właśnie do tych wybrańców Fortuny w porę należał Lucas Cranach St.

Jednak lista talentów nestora malarskiej dynastii nie kończy się bynajmniej na malarstwie. Cranach dał się poznać jako obrotny przedsiębiorca działających w licznych branżach, zręcznym dworzaninem kilku możnowładców, a ponadto cechowała go, nieczęsta przecież, umiejętność zjednywania swojej sztuce miłośników z opozycyjnych obozów światopoglądowych, dzięki czemu sztuka zdawała się chwilowo zawisnąć ponad politycznymi podziałami.

Wypracował ikoniczną formułę malarską, cenioną za jego życia i dziś. Jego prace zdobią najświetniejsze światowe kolekcje, a kilka z nich – znajduje się także w zbiorach polskich. O arcydziełach mistrza przełomu średniowiecza i nowożytności opowie podczas czterech spotkań Paweł Bień.

13 marca  2023  Cranach i władza  

Urodzony w bawarskim Kronach malarz prędko zetknął się z kulturą dworską. Dzięki młodzieńczemu pobytowi w Wiedniu zapoznał się z artystycznymi nowościami, a splendor cesarskiej władzy wpłynął na jego twórczą wyobraźnię, w której średniowieczne turnieje rycerskie łączyły się ze zdobyczami renesansowego humanizmu.

Od 1505 roku Cranach pełnił funkcję nadwornego malarza księcia-elektora w Wittenberdze, tworząc nie tylko obrazy i grafiki, ale również dbając o oprawę uroczystości. Jego kontakty z władzą nie ograniczały się jednak bynajmniej do dworu Fryderyka Mądrego – dzięki dworskim talentom i dyplomatycznej zręczności prędko otrzymał herb, tytuł szlachecki i wstęp do najprzedniejszego towarzystwa.

20 marca- Cranach i wiara

 Lucasowi Cranachowi Starszemu przyszło żyć w czasach wielkich religijnych przełomów. Pierwsze dojrzałe arcydzieła malował w momencie, kiedy Martin Luter dokonywał secesji od papiestwa, a Kościół Katolicki próbował utrzymać dotychczasową pozycję. Artysta nie szczędził sił, by sprostać wymaganiom obu grup odbiorców.

Dowodem zażyłości Cranach i Lutra były wizerunki reformatora i graficzne dzieła Cranacha wspierające protestantów. Mimo że podczas ślubu reformującego wiarę eks-zakonnika z Katarzyną von Bora malarz wystąpił w roli świadka, nie zbywało mu na zamówieniach od możnowładców potępiających luteranizm, a nawet – wysokich rangą przedstawicieli Kościoła.

27 marca -Cranach i ciało

Renesans to czas afirmacji ludzkiego ciała. Malarze coraz śmielej sięgają po tematy dające asumpt do pokazania aktu; znajdują je nie tylko w Piśmie Świętym, ale także, zyskującej popularność, grecko-rzymskiej mitologii. Mimo tematycznego podobieństwa łączącego twórczość Cranacha z innymi malarzami niemieckimi XVI stulecia, jego sposób ujmowania aktu pozostaje odrębny.

Wystarczy porównać wizję rajskich rodziców autorstwa Cranacha i Dürera, żeby zorientować się, jak odmienne obaj artyści mieli sposoby widzenia ciała – o ile autor „Melancholii” obszernie cytuje plastyczne rozwiązania mistrzów antycznych, o tyle nestor malarskiej dynastii Cranachów wypracowuje własny kanon urody.

3 kwietnia -Cranach i metafora

Wśród odbiorców sztuki Cranacha sporo było ludzi doskonale wykształconych. To nie tylko światli władcy, próbujący sprostać renesansowemu ideałowi wszechstronności, dostojni przedstawiciele kleru mający za sobą solidne studia teologiczne, ale także zamożni mieszczanie o intelektualnych aspiracjach. We wszystkich tych grupach ceniona była malarska metafora.

Rozrastający się, by sprostać coraz liczniejszym zamówieniom, malarski warsztat Lucasa Cranacha Starszego miał w swoim repertuarze kilka typów metaforycznych kompozycji, powtarzanych w licznych wariantach i autorskich replikach. Czym mistrz bawił, przed czym przestrzegał i jakie znaczeniowe rebusy stawiał przed swoimi odbiorcami – zobaczymy podczas ostatniego spotkania z cyklu „Dworzanin, mistrz, przedsiębiorca – Lucas Cranach Starszy”

PROWADZĄCY: PAWEŁ BIEŃ

Poeta, historyk sztuki, kulturoznawca, muzealnik i publicysta. Autor książki poetyckiej „Światłoczułość” (Łódź 2021) kilkudziesięciu tekstów popularno-naukowych, relacji z muzealnych podróży, programów towarzyszących wystawom, popularyzatorskich materiałów wideo i podcastów. Adiunkt w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Ukończył z wyróżnieniem Międzyobszarowe Indywidualne Studia Humanistyczne i Społeczne na uniwersytetach Wrocławskim (2016) i Warszawskim (2018). Regularnie publikuje teksty o malarstwie na portalu NiezłaSztuka.net, prowadzi autorski cykl „Słuchanie obrazów” w „Ruchu Muzycznym”, na łamach kwartalnika „Karkonosze” od siedmiu lat pisze o kulturze Sudetów Zachodnich.

Wygłaszał wykłady na zaproszenie m.in. Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Muzeum Narodowego w Warszawie, warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina oraz Biur Wystaw Artystycznych i licznych fundacji.