WIT STWOSZ W KRAKOWIE – WYBRANE ARCYDZIEŁA |

WIT STWOSZ W KRAKOWIE – WYBRANE ARCYDZIEŁA

3 wykłady online  15-29 stycznia 2026

czwartki godz. 20.00

Posiadacze karnetów uzyskują dostęp do nagrań na 15 dni po zakończeniu całego cyklu

opowiada DR MAGDALENA ŁANUSZKA

Dynamika, ekspresja, emocje – to właśnie znajdziemy w dziełach najwybitniejszego rzeźbiarza późnogotyckiego działającego w Europie Środkowej na przełomie XV i XVI wieku. Wielu próbowało go naśladować, ale kunszt Mistrza pozostaje niedościgniony.

Zapraszamy na cykl 3 wykładów o jednym z najznakomitszych rzeźbiarzy późnośredniowiecznej Europy i o niektórych z dzieł, które pozostały po nim w Małopolsce. Wit Stwosz był artystą wybitnym, zaś zleceniodawcy sztuki w stolicy Korony Królestwa Polskiego — otoczenie królewskiego dworu, duchowni, humaniści, profesorowie akademii czy bogaci mieszczanie — potrafili docenić jego kunszt. Dzieła wykonane dla odbiorców w Krakowie odzwierciedlają tutejszy rozkwit ekonomiczny i intelektualny przełomu XV i XVI wieku. Co ciekawe, dorobek Stwosza w oczach badaczy wciąż się poszerza, ponieważ odkrywane są kolejne dzieła, które (co zwykle okazuje się przy okazji konserwacji) można temu mistrzowi przypisać.

15 stycznia – Wit Stwosz i jego Ołtarz Mariacki

Kościół Mariacki w Krakowie to parafia i duma miasta – fundacje związane z tą świątynią budowały splendor rady miejskiej. W 1477 roku został przez rajców sprowadzony Wit Stwosz, rzeźbiarz z Norymbergi, by wykonać olbrzymią nową nastawę ołtarza głównego. Jest to dzieło zupełnie wyjątkowe – nie tylko pod względem kunsztu artystycznego, ale także dzięki fascynującym treściom, zawiera bowiem kilka zaskakujących przedstawień, niewątpliwie starannie przemyślanych pod kątem teologicznym. 

Słuchacze wykładu poznają burzliwy życiorys Wita Stwosza (który po wyjeździe z Krakowa wplątał się w aferę kryminalną!), oraz dowiedzą się, jakie ciekawe detale kryją się w opowieściach ukazanych w ołtarzu, a także co działo się się z nastawą w czasie II wojny światowej i okupacji. Będzie również kilka słów na temat… syfilisu. 

1.    2. 3.

1. Wnętrze prezbiterium kościoła Mariackiego w Krakowie – ołtarz (1477-1489) otwarty, fot. Zygmunt Put 

2. Detal z ołtarza mariackiego Wita Stwosza – fot. Kritzolina

3. Ilustracja z artykułu Zbigniewa Zielonki „Restytucja dóbr kultury na przykładzie działalności Karola Estreichera Jr.” w: Międzynarodowe Prawo Humanitarne 2022 (Tom XIII)

22 stycznia – Wit Stwosz i jego krucyfiksy

Poza ołtarzem głównym w kościele Mariackim jest jeszcze inne fenomenalne dzieło Wita Stwosza – często pomijany przez turystów wspaniały krucyfiks z fundacji Henryka Slackera, bogatego mieszczanina (dziś powiedzielibyśmy: biznesmena), u którego zadłużał się sam król. Co ciekawe, krucyfiks ten nie jest drewniany, lecz kamienny – a w dodatku, wedle legendy, miał odezwać się do niejakiego Świętosława Milczącego. To jeden z wielu krakowskich krucyfiksów, które – wedle lokalnych wierzeń – miały do różnych osób przemawiać. 

Słuchacze wykładu usłyszą, co wiemy o Henryku Slackerze, oraz dlaczego wyrzeźbiony przez Stwosza Chrystus nie ma pępka. Poznają także inne krucyfiksy – te wiązane ze Stwoszem i nie tylko – pojawi się ponadto sensacyjne odkrycie ogłoszone jesienią 2025, czyli krucyfiks w klasztorze cystersów w podkrakowskiej Mogile, który zapewne jest nieznanym dotychczas dziełem Wita Stwosza. 

1.   2. 3.

1. Krucyfiks z fundacji Henryka Slackera w kościele Mariackim w Krakowie, przed 1496, fot. Marmontel
2. Krucyfiks Wita Stwosza w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie
3. Krucyfiks z klasztoru cystersów w Mogile, Digitalizacja: RPD MIK, Wirtualne Muzea Małopolski

29 stycznia – Wit Stwosz i jego sygnatury

Zaczynając po raz kolejny od kościoła Mariackiego – a właściwie od cmentarza, którego już nie ma – rzucimy okiem na temat, który Wit Stwosz podejmował kilkakrotnie, czyli Modlitwię Chrystusa w Ogrójcu. To zaprowadzi nas do pozostałości kwatery z ołtarza z kościoła w Ptaszkowej, gdzie prawdopodobnie znajduje się kryptosygnatura artysty, ukryta w w fałdach szat wyrzeźbionej przez niego postaci.

Wit Stwosz działał nie tylko dla patrycjuszy, ale i dla samego króla – jednym z najwspanialszych dzieł jest niesłychanie ekspresyjny nagrobek Kazimierza Jagiellończyka (1492) w katedrze na Wawelu. To akurat dzieło zostało przez rzeźbiarza otwarcie sygnowane imieniem i nazwiskiem – choć nie ma wątpliwości odnośnie autorstwa, bo nagrobek jest tak wysokiej klasy, że tylko Stwosz mógł go wykonać. 

Słuchacze wykładu poznają historię odkrycia kryptosygnatury Stwosza w kwaterze z Ptaszkowej, a następnie będą mogli przyjrzeć się bogactwu dekoracji najwspanialszego późnogotyckiego nagrobka na Wawelu. Usłyszą także opowieść o klątwie szczątków Kazimierza Jagiellończyka, która uderzyła w badaczy w XX wieku.

1. Kwatera z kościoła w Ptaszkowej, Muzeum Ziemi Sądeckiej w Nowym Sączu
2. Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu z cmentarza przy kościele Mariackim, Muzeum Narodowe w Krakowie,
3. Nagrobek Kazimierza Jagiellończyka w katedrze na Wawelu

KUP KARNET